Yazı Detayı
25 Haziran 2014 - Çarşamba 17:52 Bu yazı 2935 kez okundu
 
ZİLE KEHRİZ ve ÇEŞMELERİ
Hulusi Serezli
hserezli@gmail.com
 
 

Evimiz Zile'nin en güzel semtlerinden Kislik mahallesinde idi. Manifaturacılar Çarşısındaki dükkânımızdan çıkıp şimdiki hükümet meydanının yerindeki parkı geçip Ulu caminin önünden Amasya caddesini takip eder sola Hacı Tahir Efendi Caddesine dönerdim. Büyük dedem Halil Efendi ile onun oğlu dedem Bekir efendinin müderrislik yaptıkları, sonradan cami olan Kislik camisini geçip sağda; Aşçıoğlu Kazım beyin ve annemin babası Çubukçu Ali Ağanın,  solda ise, Hami Ağa ( Paşay) ve Belediye Başkanı Lütfi Kayran'ın evlerini de geçtikten sonra Hacı beyin ( Akman) köşesinden sonra Hasip ağanın bahçe içindeki büyük evi karşısındaki Serezli sokağına girerdim. Celal Akman ile Kollu Hoca ve Nikâh memuru Bahri beyin evleri biraz yukarıda kalırdı.  Zileliler Yıllarca Kislik Medresesinde talebe okutup yetiştiren Dedelerime hürmeten sokağımıza Serezli Sokağı adını vermişlerdi. Evimize gelmeden Vahit Efendi ile Öğretmen Bedriye hanımın evi vardı, Hitam müdürü Bahri efendinin karşısındaki kapımızı çalmaya gerek kalmadan dış avlumuza girerdim. Geniş cümle kapımız her zaman açıktı. Avluda ki çeşme geniş oluktan taştan oyulan yalağına  (Haft) sular gürül, gürül akardı. Rahmetli annen Emine Hanımın gün ağırmadan açtığı dış kapı karanlık basıncaya kadar açık kalırdı.

Şehir de içme suyu şebekesi yoktu. Mahalle su ihtiyacını buradan karşılardı. Helki ve kova tıngırtılarını keşik (sıra)  su doldurmak için sıra bekleyen kadınların şen şakrak sesleri bastırır, avlu adeta bayram yerini andırırdı.

Dış avlunun kocaman kapısından hayata girerdik.   Karşıda iş evi vardı. Sağda, şinavat, salca, pekmez ve etlik yaptığımız bağ ocağı solunda ise Annemin cuma günleri yaktığı ekmek fırınımız vardı. Komşular getirdikleri hamur ile kete, ekmek, peksimet pişirirdi.

Evin Bahçesinde incirden fındığa, karaduta, her türlü meyve vardı. Çiçeği çok seven annem cenneti andıran bahçedeki gül ve çiçekler ile ayrı, ayrı ilgilenir onlara bir çocuk gibi özen gösterir, yaptığı demetleri eşe dosta  ikram etmeyi severdi. Bahçede bol suya rağmen 3 tane de kuyu vardı. Bahçe suladığında kuyular ağzına kadar dolardı. Çünkü toprağın 1,5 metre altında ki mahalleye adını veren kis tabakası suyu aşağı geçirmezdi.

 


Arkadaki Müftüoğlu sokağına da kapısı olan bahçemizin ortasından geçen alçak duvar hem öğretmen amcam Yakup Bey ile bizim bahçemizi hem de Müftüoğlu sokaktan gelerek kiremit borular ile (pöhrenk) bahçeye giren suyu ikiye bölerdi.

Su bu duvarın üstünde bir süre ilerledikten sonra  kardeş payı ikiye ayrılır, yarısı amcamlara diğer yarısı da bize akardı. Suyu bilhassa yaz aylarında sık, sık keserlerdi. Hem biz hem de komşular sıkıntı çekerdik. Zaten Bizim suyumuz kesilince Müftüoğlu Sokak başındaki Tahtalı Kehriz ile Tekkenin de suyu kesilirdi. En Uygun kişi ben olduğum için " Koş bak. Su kesildi “. Derler, ben de alel, acele Kislik başına koşardım.

Yüksek kaldırım semtinde Ulukavak yolu karşısında sokağın ortasında suyu evlere taksim eden bir su terazisi vardı. Dere Boğazı ve Ulukavaktan yönünden gelen su buradan evlere dağılırdı. Üstündeki demir kapağı kaldırınca içine ben rahatça girerdim. Buraya gelen suyun bir bölümü Işık hamam ve Amasya Caddesi yönüne bir bölümü de bizim evin tarafına giderdi. Işık Hamamın sahibi Necmi Efendi ‘nin işlettiği hamamın suyu yaz aylarında azaldığı için gelen su hamamın müşterilerine yetmezdi. Hamamda kadınlar arasında su kavgaları çıkardı. Durum böyle olunca Necmi Efendi suyun bize gelen tarafını kesip tamamını hamama bağlardı. Su kesilince koşar dağılım noktasına giderdim. Orada Necmi Efendi yoksa kapatılan yeri açar eski haline getirirdim. Bekliyorsa babama veya amcama haber verirdim. Onlar onun dilinden anlardı. Mahalleli faytonculuk da yapan, burnundan konuşan, çap bacaklı Necmi Efendiyi bu yüzden pek sevmezdi. Sokak çeşmeleri dışında olan ve bu günkü şehir suyunun yerine kullanılan kehrizlerin Pişmiş topraktan yapılmış pöhrenk denilen boruları Zile’nin altını adeta bir ağ gibi donanmıştı. Bu burular evden eve geçerdi. Her evde suyu almak için açık bir bölüm olurdu. Bazen buraya düşürülen eşyalar yandaki komşudan alınırdı. Kehrizler Anadolu Türk-Osmanlı yaşam kültürürünün Zile’deki en güzel örneklerinden biri idi.

1952 yılı idi. Sokaklar kazıldı. Yollara demir boruları döşendi. Tabi bu arada asırlar boyunca şehre su getiren kiremit pöhrenkler kırıldı. Ata yadigârı su teşkilatı yok edildi. Çünkü Zile'ye şebeke suyu geliyordu. Odanın içinde su akacaktı. Nitekim  atkı da. Bu arada  Ata yadigarı güzelim  çeşmeler kehrizler battal edildi. Şu anda koca Zile’ de tek bir kerhiz göremiyoruz. Tatlı buz gibi suyu dillere destan  Kör Hüseyin çeşmeleri artık yok oldu. Pınarlardan  ise  Cebeci pınarı Kepir pınarı, Çukur pınar, gibi birkaç tanesi ancak ayakta kalabildi. Aradan 62 sene geçmiş. Şimdi Kehrizi sorsak adını  bile hatırlayana  rastlayamayız.

Adına modern şehirleşme  denilen acımasız çark kültür değerlerimizi bir, bir yok etmeye devam ediyor. Şans eseri bu güne kalabilmiş, eşi enderi bulunmayan tarihi Zile evlerinin sayısı Her geçen gün azalıyor. Bu gün turizme açılan şehirlerinde bulunan az sayıdaki eski ev sayısını artırmak için  beton binaları ahşapla kaplayor  eski görünümü vermeye çalışıyorlar. Bizim ise evlerimiz de birer birer yok oluyor. Bu değerlerimizi korumak için vakit kaybetmeden tedbir almalıyız. Aksi halde her şey için çok geç olabilir.

 
Etiketler: ZİLE, KEHRİZ, ÇEŞMELERİ
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
26 Haziran 2018
ZİLE’DE AK PARTİNİN OYLARI NEDEN AZALIYOR
562 Okunma.
22 Ekim 2015
ESKİ PANAYIRLAR
3854 Okunma.
10 Mayıs 2014
NE OLACAK BU MEMLEKETİ HALİ
26646 Okunma.
05 Mayıs 2014
TÜMTÜMOĞLU’ nun KÖŞE
11407 Okunma.
19 Nisan 2014
Recep, Şaban Derken İşte Geldi, Geçti Ramazan.
17037 Okunma.
06 Şubat 2014
ZİLE KEHRİZ ve ÇEŞMELERİ
29575 Okunma.
19 Aralık 2013
Zile'nin İĞDİR köyünden Yüce Bir Kahraman Hasan Onbaşı
19081 Okunma.
06 Ekim 2013
ESKİ PANAYIRLAR
29078 Okunma.
16 Haziran 2013
KİRAZ FESTİVALİ ve ASIRLIK ZİLE PANAYIRI
11067 Okunma.
06 Şubat 2013
ZİLE'YE SAHİP ÇIKIYOR MUYUZ?
29278 Okunma.
09 Mayıs 2010
ÖZLEM TÜTEN (Tüm Anneleri Kutluyorum)
16904 Okunma.
12 Şubat 2010
Cahit Külebi ve Onbeşli Türküsünden Rant Sağlamak
14621 Okunma.
19 Aralık 2009
Peygamberimizin Zileden Giden hırka-ı Şerifleri ve Zile Müzesi
21577 Okunma.
19 Aralık 2009
PEYGAMBERİMİZİN HIRKA-I ŞERİFLERİ ZİLE' ye GERİ GETİRİLMELİDİR.
24844 Okunma.
25 Kasım 2009
ZİLE'DE İYİ ŞEYLER OLUYOR
4593 Okunma.
21 Ekim 2009
PANAYIR ve FUAR
7469 Okunma.
05 Ekim 2009
Siz Zileliler şehrinizi çok seviyor, onunla gurur duyuyorsunuz
14990 Okunma.
17 Eylül 2009
ORUCUM BOZULDU MU?
17143 Okunma.
28 Ağustos 2009
BELEDİYE BAŞKANIMIZ SAYIN LÜTFİ VİDİNEL'E ÖNERİYORUZ VENİ,VİDİ, VİCİ ve SEZAR ANITI
18322 Okunma.
26 Ağustos 2009
Ev Almak İsteyenler Acele edin ŞİMDİ ZİLE' DE AHŞAP ESKİ EV FİYATLARI SUDAN UCUZ
10096 Okunma.
02 Ağustos 2009
BELEDİYE BAŞKANIMIZ SAYIN LÜTFİ VİDİNEL'E ÖNERİYORUZ VENİ,VİDİ, VİCİ ve SEZAR ANITI
6205 Okunma.
01 Ağustos 2009
AŞIKLAR ANITI ve AŞIKLAR KAHVESİ
7329 Okunma.
01 Ağustos 2009
AŞIKLAR ANITI ve AŞIKLAR KAHVESİ
11860 Okunma.
29 Temmuz 2009
İKTİDARLI BELEDİYE OLMAK
9208 Okunma.
15 Temmuz 2009
ARAÇLARIN ANA CADDELERE PARK YAPMALARI NASIL ÖNLENEBİLİR
8389 Okunma.
04 Haziran 2009
BİR İLAN ve ZİLE SİTESİ
6707 Okunma.
01 Haziran 2009
KIZILCAHAMAM TOPLANTISININ ARDINDAN
6596 Okunma.
19 Mayıs 2009
SİVAS' TA YAŞADIĞIM 19 MAYISLAR
16464 Okunma.
20 Nisan 2009
ZİLE ve TURİZM
6289 Okunma.
02 Nisan 2009
SAYIN VİDİNEL YOLUN AÇIK OLSUN BAŞARILAR
7292 Okunma.
30 Eylül 2008
ZİLE de YAŞADIĞIM ESKİ BAYRAMLAR
20450 Okunma.
24 Eylül 2008
ASIRLIK ZİLE PANAYIRI ve KİRAZ FESTİVALİ
20637 Okunma.
22 Ağustos 2008
KİRAZ FESTİVALİ ve ASIRLIK ZİLE PANAYIRI
15039 Okunma.
06 Haziran 2008
VENİ - VİDİ - VİCİ yada GELDİM - GÖRDÜM - YENDİM
17875 Okunma.
09 Şubat 2008
HATIRLADIĞIM KIŞLAR ve Zilede Tarım
15878 Okunma.
09 Şubat 2008
HER GEÇEN GÜN KÜÇÜLEN ZİLE
17515 Okunma.
07 Şubat 2008
ÜNİVERSİTE ve YÜKSEK OKULLARIMIZ
15694 Okunma.
06 Şubat 2008
HEY ONBEŞLİ TÜRKÜSÜ ve İDDİALAR
24999 Okunma.
06 Şubat 2008
ŞU TOKAT 'ın BİZE ETTİKLERİ
36358 Okunma.
06 Şubat 2008
ÜNİVERSİTE ve YÜKSEK OKULLARIMIZ
21980 Okunma.
06 Şubat 2008
HER GEÇEN GÜN KÜÇÜLEN ZİLE
18296 Okunma.
06 Şubat 2008
SÜREYYA BEY BARAJI ve ZİLE
20509 Okunma.
05 Şubat 2008
HIRKA-I ŞERİF ve ZİLE MÜZESİ
28036 Okunma.
Haber Yazılımı UA-5724924-2